Η αναπνοή από τη μύτη είναι κάτι που το θεωρούμε αυτονόητο. Δεν τη σκεφτόμαστε — μέχρι τη στιγμή που αρχίζει να μας δυσκολεύει. Τότε γίνεται ενοχλητική, κουραστική, παρεμβατική στην καθημερινότητά μας.
Πολλοί ασθενείς έρχονται στο ιατρείο αναφέροντας ότι «η μύτη τους είναι βουλωμένη», χωρίς να έχουν κρυολόγημα. Άλλοι περιγράφουν ότι τη νύχτα αναπνέουν από το στόμα, ότι ξυπνούν με ξηρό λαιμό ή ότι κουράζονται εύκολα στην άσκηση. Κάποιοι έχουν ήδη δοκιμάσει φαρμακευτική αγωγή χωρίς ουσιαστική βελτίωση.
Η δυσκολία στην αναπνοή από τη μύτη δεν είναι πάντοτε απλώς μια μικρή και σχετικά μη αντιληπτή ενόχληση. Σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για μια λειτουργική διαταραχή που μπορεί να οφείλεται σε ανατομικούς, φλεγμονώδεις ή δυναμικούς παράγοντες — και πολύ συχνά σε συνδυασμό όλων αυτών. Σε αυτά τα επίπεδα ενόχλησης, αξίζει κανείς να τη διερευνήσει σε πρώτο στάδιο και κατόπιν τούτου να την αντιμετωπίσει.
Όπως εξηγεί η Δρ. Ειρήνη Μάντζαρη, Χειρουργός ΩΡΛ με εξειδίκευση στη ρινοχειρουργική και τη λειτουργική ρινοπλαστική, η ρινική αναπνοή είναι αποτέλεσμα μιας καλής ισορροπίας. Όταν αυτή η ισορροπία διαταραχθεί, η μύτη παύει να λειτουργεί φυσιολογικά, ακόμη κι αν εξωτερικά δεν υπάρχει εμφανής αιτία.
Τι συμβαίνει όταν η αναπνοή από τη μύτη δεν είναι φυσιολογικά ελεύθερη;
Η μύτη δεν είναι απλώς ένας σωλήνας από τον οποίο περνά ο αέρας. Είναι ένα εξαιρετικά σύνθετο οργανωμένο φίλτρο και ρυθμιστής.
Κατά τη φυσιολογική ρινική αναπνοή:
- Ο αέρας φιλτράρεται.
- Υγραίνεται.
- Θερμαίνεται.
- Ρυθμίζεται η ταχύτητα και η πίεσή του.
Η ήπια φυσιολογική αντίσταση που δημιουργεί η μύτη συμβάλλει στη σωστή οξυγόνωση και στη λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος συνολικά.
Όταν ο ασθενής αναπνέει μόνιμα κυρίως από το στόμα, παρακάμπτεται αυτός ο μηχανισμός. Το αποτέλεσμα της πρωτεύουσας αναπνοής από το στόμα, αντί της μύτης, σε μόνιμη βάση μπορεί να είναι:
- διαταραχές του ύπνου και πιθανά ροχαλητό,
- ξηροστομία,
- συχνές λοιμώξεις,
- και κυρίως κόπωση χωρίς προφανή αιτία.
Η χρόνια στοματική αναπνοή δεν είναι φυσιολογική κατάσταση. Είναι συνήθως ένδειξη ότι η ρινική δίοδος δεν λειτουργεί επαρκώς.
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες δυσκολίας στην αναπνοή από τη μύτη;
Στην κλινική πράξη, σπάνια υπάρχει μία μόνο αιτία. Η δυσκολία στην αναπνοή από τη μύτη είναι συνήθως αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων.
Σκολίωση ρινικού διαφράγματος
Το ρινικό διάφραγμα χωρίζει τη μύτη στα δύο. Όταν παρουσιάζει σημαντική απόκλιση από τη μέση γραμμή, μειώνει αισθητά τον διαθέσιμο χώρο ελεύθερης διέλευσης του αέρα.
Ωστόσο, δεν προκαλεί κάθε σκολίωση συμπτώματα και προβλήματα. Η απόφαση για τη χειρουργική αντιμετώπιση ή μη ενός στραβού (σκολιωτικού) διαφράγματος δε βασίζεται στην απλή ακτινογραφία ή οποίου τύπου απεικόνιση, αλλά στα αποτελέσματα και συμπεράσματα της ορθής κλινικής αξιολόγησης σε συνδυασμό με τη λειτουργική επίπτωση που βιώνει ο κάθε ασθενής.
Υπερτροφία ρινικών κογχών
Οι ρινικές κόγχες ρυθμίζουν τη ροή και την υγρασία του αέρα. Σε καταστάσεις όπως η αλλεργική ρινίτιδα, η αγγειοκινητική ρινίτιδα ή και κάθε τύπου χρόνια ή οξεία ρινίτιδα, οι κόγχες διογκώνονται και δημιουργούν αίσθημα συμφόρησης.
Πολλές φορές το μπούκωμα εναλλάσσεται μεταξύ των δύο ρουθουνιών, κάτι που σχετίζεται βεβαίως και με τον φυσιολογικό ρινικό κύκλο.
Η κλινική εξέταση σε συνδυασμό με το ιστορικό του κάθε ασθενούς οδηγεί σε ασφαλή συμπεράσματα σε σχέση με τον τρόπο αντιμετώπισης του προβλήματος (συντηρητικό ή χειρουργικό).
Δυσλειτουργία ρινικής βαλβίδας
Η ρινική βαλβίδα (έσω ή έξω) αποτελεί το στενότερο σημείο της ρινικής οδού. Μικρές μεταβολές στη γωνία ή στη στήριξη των χόνδρων μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά τη ροή του διερχόμενου αέρα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η δυσκολία στην αναπνοή δεν έχει καμία σχέση με το διάφραγμα ή τις κόγχες και τελικά οφείλεται στη δυσλειτουργία των ρινικών βαλβίδων. Συνήθης περιγραφή που μας οδηγεί στη διερεύνηση αυτής της πιθανότητας είναι: «η μύτη μου κλείνει τελείως όταν προσπαθώ να πάρω ανάσα».
Η δυσλειτουργία αυτή συχνά υποδιαγιγνώσκεται ή άλλοτε υπερ-διαγιγνώσκεται όταν οι ασθενείς προσπαθούν πολύ έντονα να πάρουν έντονα βαθιά ανάσα από τη μύτη. Η αναλυτική και στοχευμένη κλινική εξέταση είναι η μόνη που μπορεί να διαφοροδιαγνώσει το πρόβλημα με εγκυρότητα και κατόπιν τούτου να προταθούν οι κατάλληλες λύσεις.
Αλλεργική ή χρόνια ρινίτιδα
Η «αντίδραση» του ρινικού βλεννογόνου σε ποικίλα ερεθίσματα προκαλεί οίδημα του βλεννογόνου, μπούκωμα και αυξημένη παραγωγή βλέννης. Η συμπτωματολογία μπορεί να είναι εποχική ή μόνιμη.
Η σωστή διάγνωση είναι κρίσιμη, καθώς η θεραπεία εδώ είναι καθαρά συντηρητική.
Ρινικοί πολύποδες
Οι πολύποδες καταλαμβάνουν χώρο στη ρινική κοιλότητα και τους παραρρίνιους κόλπους και εμποδίζουν μηχανικά τη ροή του αέρα, ανάλογα πάντα με τη θέση και το μέγεθός τους. Συχνά συνοδεύονται από μείωση της όσφρησης και συμπτώματα χρόνιας παραρρινοκολπίτιδας. Η αντιμετώπιση των πολυπόδων της μύτης είναι συνήθως μεικτή, δηλαδή περιλαμβάνει συνδυασμό χειρουργικής και συντηρητικής θεραπείας.
Γιατί δεν βελτιώνονται όλοι οι ασθενείς μετά από φαρμακευτική αγωγή ή χειρουργείο στη μύτη τους;
Υπάρχουν ασθενείς που έχουν λάβει θεραπεία για αλλεργίες ή έχουν υποβληθεί σε διαφραγματοπλαστική, αλλά εξακολουθούν να δυσκολεύονται.
Αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν:
- Δεν έχει αξιολογηθεί ταυτόχρονα η ρινική βαλβίδα.
- Υπάρχει συνυπάρχουσα υπερτροφία των κογχών.
- Παραμένει ενεργή κάποια φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου.
- Συνυπάρχουν πολλαπλοί μικροί ανατομικοί περιορισμοί που εμποδίζουν τη ροή του αέρα (π.χ. ρινικοί πολύποδες, πολύ λοξή ρινική πυραμίδα κ.λπ.).
Η μύτη λειτουργεί ως σύνθετο σύστημα. Η αποκατάσταση μιας μόνο δομής (π.χ. στραβό διάφραγμα), ενώ συνυπάρχουν και άλλα προβλήματα που επηρεάζουν τη ρινική λειτουργία δεν εξασφαλίζει ένα ολοκληρωμένο λειτουργικό αποτέλεσμα.
Η Δρ. Ειρήνη Μάντζαρη δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη συνολική αξιολόγηση της ρινικής λειτουργίας, ώστε να αποφεύγονται αποσπασματικές παρεμβάσεις.
Πώς γίνεται η σωστή διάγνωση;
Η διερεύνηση ξεκινά από ένα λεπτομερές ιστορικό. Η διάρκεια των συμπτωμάτων, η σχέση τους με εποχικότητα, η επίδραση στον ύπνο και η ανταπόκριση ή μη σε προηγούμενες θεραπείες είναι καθοριστικά στοιχεία.
Ακολουθεί η αναλυτική κλινική εξέταση και ενδοσκόπηση της ρινός, η οποία επιτρέπει την άμεση αξιολόγηση:
- του διαφράγματος,
- των κογχών,
- της λειτουργίας της βαλβίδας,
- της ποιότητας του ρινικού βλεννογόνου.
Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται και συμπληρωματικός απεικονιστικός έλεγχος για μια πιο σαφή-πληρέστερη εικόνα.
Η διάγνωση δεν στοχεύει απλώς στο να εντοπιστεί «αν υπάρχει ή όχι στραβό διάφραγμα», αλλά στο να κατανοηθεί πώς λειτουργεί η μύτη συνολικά και τι μπορεί να φταίει όταν αυτή μοιάζει να δυσλειτουργεί.
Ποια είναι η σωστή αντιμετώπιση;
Η αντιμετώπιση μιας μύτης που δεν λειτουργεί σωστά είναι πάντα εξατομικευμένη.
Σε περιπτώσεις ρινίτιδας ή φλεγμονής, η συντηρητική αγωγή αποτελεί την πρώτη γραμμή αντιμετώπισης και στη συνέχεια επαναξιολογείται η περιοχή.
Όταν όμως υπάρχει τεκμηριωμένη λειτουργική διαταραχή που δεν ανταποκρίνεται στη φαρμακευτική αγωγή, τότε γίνεται σχεδιασμός χειρουργικής αποκατάστασης που μπορεί να περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:
- λειτουργική διόρθωση της σκολίωσης του διαφράγματος ( στη χόνδρινη περιοχή του ή και στην οστέινη),
- κογχοπλαστική,
- αποκατάσταση της λειτουργίας της ρινικής βαλβίδας,
- αφαίρεση ρινικών πολυπόδων (FESS)
- ή συνδυαστική λειτουργική ρινοπλαστική, όταν συνυπάρχουν αισθητικές και λειτουργικές ενδείξεις.
Η χειρουργική παρέμβαση δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Στόχος είναι η αποκατάσταση της φυσιολογικής ρινικής λειτουργίας.
Πότε πρέπει να απευθυνθείτε σε ειδικό;
Η κλινική αξιολόγηση από ειδικό είναι σημαντική όταν:
- Η δυσκολία της αναπνοής από τη μύτη είναι χρόνια και εμμένουσα.
- Ο ύπνος επηρεάζεται ποιοτικά.
- Υπάρχει επίμονη κόπωση χωρίς άλλη προφανή αιτία.
- Το ροχαλητό είναι έντονο.
- Η φαρμακευτική αγωγή δεν αποδίδει.
- Συνδυασμός ή όλα τα παραπάνω.
Η έγκαιρη εκτίμηση βοηθά στην αποφυγή λανθασμένων ή ανεπαρκών παρεμβάσεων.
Η επίδραση της χρόνιας ρινικής δυσχέρειας στην ποιότητα ζωής
Η χρόνια δυσκολία στην αναπνοή από τη μύτη δεν επηρεάζει μόνο τη ροή του αέρα. Επηρεάζει τη συνολική καθημερινότητα του ανθρώπου. Ο διαταραγμένος ύπνος, η ανάγκη για στοματική αναπνοή, η μειωμένη αντοχή και η αίσθηση «μόνιμης συμφόρησης» δημιουργούν σταδιακά ένα υπόβαθρο κόπωσης που συχνά δεν αποδίδεται άμεσα στη μύτη.
Σε παιδιά, μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωση και τη σχολική απόδοση· σε ενήλικες, την επαγγελματική λειτουργικότητα και τη σωματική απόδοση. Η αποκατάσταση της φυσιολογικής ρινικής αναπνοής δεν αφορά μόνο την άνεση. Αφορά την επαναφορά μιας βασικής βιολογικής λειτουργίας, η οποία επηρεάζει τον ύπνο, την οξυγόνωση και τη γενικότερη ευεξία.
Για τον λόγο αυτό, όπως επισημαίνει η Δρ. Ειρήνη Μάντζαρη, η αξιολόγηση δεν περιορίζεται στο αν «υπάρχει εμπόδιο», αλλά στο κατά πόσο η ρινική λειτουργία επηρεάζει ουσιαστικά την ποιότητα ζωής του ασθενούς.
Συμπέρασμα
Η αναπνοή από τη μύτη είναι θεμελιώδης για τη σωστή λειτουργία του οργανισμού. Η δυσκολία σε αυτήν δεν πρέπει να θεωρείται απλώς ενοχλητική λεπτομέρεια.
Η σωστή κλινική αξιολόγηση επιτρέπει τη διάκριση μεταξύ φλεγμονώδους, ανατομικής ή δυναμικής αιτίας και οδηγεί σε στοχευμένη αντιμετώπιση.
Η Δρ. Ειρήνη Μάντζαρη, Χειρουργός ΩΡΛ ενηλίκων και παιδιών με εξειδίκευση στη λειτουργική ρινοπλαστική και τη ρινοχειρουργική, προσεγγίζει κάθε περιστατικό με σεβασμό στη συνολική λειτουργία της μύτης και στις πραγματικές ανάγκες του ασθενούς. Μέσα από υπεύθυνη διάγνωση και εξατομικευμένο σχεδιασμό, στόχος είναι η αποκατάσταση της ελεύθερης και φυσιολογικής ρινικής αναπνοής με ασφάλεια και διάρκεια.
