Η παιδική βαρηκοΐα αποτελεί ένα ζήτημα που συχνά δεν γίνεται άμεσα αντιληπτό. Πολλοί γονείς θεωρούν ότι ένα παιδί που αργεί να μιλήσει, δεν ανταποκρίνεται πάντα στο κάλεσμα ή παρουσιάζει δυσκολίες στο σχολείο και απλώς «θα ωριμάσει με τον χρόνο». Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις, πίσω από αυτές τις συμπεριφορές μπορεί να κρύβεται μια διαταραχή της ακοής που χρήζει έγκαιρης διερεύνησης.
Η ακοή αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη σωστή ανάπτυξη του λόγου, της επικοινωνίας και της γνωστικής εξέλιξης του παιδιού.
Τι είναι η παιδική βαρηκοΐα
Η παιδική βαρηκοΐα αναφέρεται στη μερική ή πλήρη απώλεια της ακοής σε βρέφη, νήπια και παιδιά. Μπορεί να αφορά το ένα ή και τα δύο αυτιά και να είναι συγγενής, δηλαδή να υπάρχει από τη γέννηση, ή επίκτητη, να εμφανίζεται δηλαδή αργότερα στη ζωή του παιδιού, για διάφορους λόγους.
Ανάλογα με το σημείο του ακουστικού μηχανισμού που επηρεάζεται η ακοή, η βαρηκοΐα διακρίνεται σε:
- βαρηκοΐα αγωγιμότητας, που σχετίζεται με παθήσεις του έξω ή μέσου ωτός,
- νευροαισθητήρια βαρηκοΐα, που αφορά το έσω ους ή το ακουστικό νεύρο,
- μικτού τύπου βαρηκοΐα, συνδυασμό των παραπάνω.
Η βαρύτητα της παιδικής βαρηκοΐας μπορεί να κυμαίνεται από ήπια έως σοβαρή και δεν είναι πάντα εύκολο να γίνει αντιληπτή χωρίς εξειδικευμένο έλεγχο.
Ο ρόλος της ακοής στην ανάπτυξη του λόγου
Η ανάπτυξη του λόγου βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην ακουστική εμπειρία. Από τους πρώτους μήνες της ζωής του, ένα παιδί αρχίζει να αναγνωρίζει ήχους, φωνές, τονισμό και ρυθμό ομιλίας. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο εγκέφαλος οργανώνει τη γλωσσική πληροφορία και σταδιακά το παιδί αρχίζει να μιμείται και να παράγει λόγο.
Όταν η ακοή είναι μειωμένη:
- τα ακουστικά ερεθίσματα φτάνουν αλλοιωμένα ή ελλιπή στον εγκέφαλο,
- η εκμάθηση των λέξεων καθυστερεί,
- η άρθρωση μπορεί να είναι λανθασμένη,
- το λεξιλόγιο παραμένει περιορισμένο,
- η κατανόηση του προφορικού λόγου δυσκολεύει.
Ακόμη και μια ήπια βαρηκοΐα, ειδικά όταν είναι αμφίπλευρη ή παρατεταμένη, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη γλωσσική ανάπτυξη σε κρίσιμες ηλικιακές περιόδους.
Πώς εκδηλώνεται η παιδική βαρηκοΐα στην καθημερινότητα
Η παιδική βαρηκοΐα δεν εκδηλώνεται πάντα με εμφανή τρόπο. Συχνά, τα σημάδια είναι έμμεσα και μπορεί να παρερμηνευτούν.
Οι γονείς μπορεί να παρατηρήσουν ότι το παιδί:
- δεν αντιδρά σταθερά σε ήχους ή στο όνομά του,
- αργεί να μιλήσει ή έχει φτωχό λόγο σε σύγκριση με άλλα παιδιά αντίστοιχης ηλικίας,
- ζητά συχνά επανάληψη,
- αυξάνει την ένταση της τηλεόρασης,
- δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί,
- παρουσιάζει συχνές ωτίτιδες,
- εμφανίζει μαθησιακές δυσκολίες στο σχολείο.
Σε πολλές περιπτώσεις, τα παιδιά αυτά χαρακτηρίζονται λανθασμένα ως «αφηρημένα» ή «αδιάφορα», ενώ στην πραγματικότητα δυσκολεύονται να ακούσουν και να επεξεργαστούν σωστά τις ακουστικές πληροφορίες.
Επιπτώσεις στη σχολική και κοινωνική ανάπτυξη
Η παιδική βαρηκοΐα δεν επηρεάζει μόνο τον λόγο. Μπορεί να έχει ευρύτερες συνέπειες στη συνολική ανάπτυξη του παιδιού, όπως:
- δυσκολίες στην ανάγνωση και τη γραφή,
- μειωμένη σχολική επίδοση,
- προβλήματα συγκέντρωσης,
- κοινωνική απόσυρση,
- χαμηλή αυτοεκτίμηση.
Το παιδί μπορεί να αποφεύγει συνειδητά τη συμμετοχή σε ομαδικές δραστηριότητες ή να εμφανίζει άγχος και απογοήτευση στο σχολικό περιβάλλον.
Η σημασία του έγκαιρου ελέγχου ακοής
Η έγκαιρη διάγνωση της παιδικής βαρηκοΐας είναι καθοριστικής σημασίας. Ο έλεγχος ακοής πρέπει να πραγματοποιείται:
- προληπτικά ήδη κατά τη γέννηση, πριν το εξιτήριο από το μαιευτήριο,
- σε βρέφη που δε γυρίζουν το κεφάλι τους προς ακουστικά ερεθίσματα,
- σε καθυστέρηση του νηπιακού λόγου,
- μετά από συχνές ή παρατεταμένες ωτίτιδες,
- όταν υπάρχουν μαθησιακές ή συμπεριφορικές δυσκολίες στο σχολείο.
Η παιδική βαρηκοΐα εντάσσεται στα συχνά ωτορινολαρυγγολογικά προβλήματα της παιδικής ηλικίας και αξιολογείται στο πλαίσιο της παιδο-ΩΡΛ εξέτασης, όπου ο ειδικός εξετάζει συνολικά την κατάσταση του αυτιού, της ακοής και της αναπνευστικής λειτουργίας ( έλεγχος των αδενοειδών εκβλαστήσεων).
Όσο νωρίτερα εντοπιστεί η αιτία του προβλήματος, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες βελτίωσης ή και αποκατάστασης της γλωσσικής και γνωστικής ανάπτυξης.
Η παιδική βαρηκοΐα συχνά συνυπάρχει με άλλες συχνές ωτορινολαρυγγολογικές παθήσεις της παιδικής ηλικίας, όπως οι υποτροπιάζουσες ωτίτιδες, η υπερτροφία αδενοειδών εκβλαστήσεων (κρεατάκια) ή και με πολυσυστηματικά σύνδρομα. Η συνολική εκτίμηση από Παιδο-ΩΡΛ ταυτόχρονα με τον έλεγχο που διενεργείται από τον Παιδίατρο και Αναπτυξιολόγο είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς επιτρέπει τη διάγνωση όχι μόνο της ίδιας της βαρηκοΐας αλλά και των πιθανών υποκείμενων αιτίων που την προκαλούν ή τη συντηρούν.
Πώς αντιμετωπίζεται η παιδική βαρηκοΐα
Η αντιμετώπιση της παιδικής βαρηκοΐας εξαρτάται από το αίτιο και τον βαθμό της. Μπορεί να περιλαμβάνει:
- συντηρητική αγωγή,
- χειρουργικές παρεμβάσεις όπου αυτό ενδείκνυται,
- ακουστική ενίσχυση σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
- λογοθεραπευτική υποστήριξη.
Η θεραπευτική προσέγγιση είναι πάντα εξατομικευμένη και απαιτεί συνεργασία μεταξύ γονέων, ιατρικής ομάδας και λογοθεραπευτών ,όταν αυτό χρειάζεται.
Ο ρόλος του Παιδο-ΩΡΛ
Η αξιολόγηση από ΩΡΛ είναι απαραίτητη για τη σωστή διάγνωση, παρακολούθηση και αντιμετώπιση της παιδικής βαρηκοΐας. Ο ειδικός μπορεί να εντοπίσει το αίτιο της διαταραχής, να καθορίσει τη βαρύτητα και να προτείνει το κατάλληλο πλάνο αντιμετώπισης.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα ωτορινολαρυγγολογικά προβλήματα της παιδικής ηλικίας, μπορείτε να επισκεφθείτε τη σελίδα Παίδο-ΩΡΛ.
Η Δρ. Ειρήνη Μάντζαρη, Χειρουργός ΩΡΛ ενηλίκων και παιδιών στην Αθήνα, διαθέτει πολυετή κλινική και χειρουργική εμπειρία στην αντιμετώπιση των ΩΡΛ παθήσεων της παιδικής ηλικίας που στοχεύουν στη φυσιολογική καθημερινότητα και ανάπτυξη του κάθε παιδιού.
